Yağ filtresinin içinde, dışarıdan görünmeyen iki küçük valf vardır. Filtrenin sessiz kahramanları bunlardır. Birincisi kontağı çevirdiğiniz an çalışır, ikincisi soğuk havada tıkanma riskine karşı son güvencedir.
Geri akışı durduran valf: ilk çevirmede yağ basıncı
Motor durduğunda yağ pompası da durur, ama yerçekimi durmaz. Yağ filtresinin yatay veya eğik takılı olduğu motorlarda, filtrenin içindeki yağ yerçekimiyle yağ karterine doğru geri sızmaya başlar.
Sabah kontağı çevirdiğinizde yağ pompası önce filtreyi yeniden doldurmak zorunda kalır. Bu süre 1 ile 3 saniye arasıdır ve o saniyelerde motor yağsız çalışır. Krank yatakları metal metale temas eder.
Filtrenin içindeki geri akış valfi (yani anti-drainback valfi), esnek bir kauçuk diyaframdır. Motor durduğunda yağı filtre içinde tutar; sabah çalıştırdığınızda yağ basıncı gecikmesiz olarak krank yataklarına ulaşır.
Yan yol valfi: soğukta tıkanmaya karşı son güvence
Soğuk havada yağın akıcılığı katlanarak düşer (yani viskozite artar). Tıkanmaya başlamış ya da yaşı gelmiş bir filtre, eksi 20 derecede bir sabahta yağ akışını tamamen kesebilir. Bu durumda motor yağsız çalışmaya mecbur kalır.
Bunu önlemek için yağ filtresinin içinde bir yan yol valfi (bypass) vardır. Filtre giriş ve çıkış arasındaki basınç farkı belirli bir eşiği aştığında — genelde 1 ile 2 bar arası — bu valf açılır. Yağ, filtreden geçmeden motora doğrudan ulaşır.
Burada bir mühendislik tercihi vardır: filtrelenmemiş yağla çalışmak, yağsız çalışmaktan iyidir. Yan yol valfi, kötü senaryoda motoru kurtaran sigortadır.
Valfin yayı, ucuza kaçılmayan kısmıdır
Yan yol valfinin tüm yükü, küçük bir spiral yay üzerindedir. Bu yayın aşağıdaki şartlar altında kalibrasyonunu kaybetmemesi gerekir:
- Binlerce ısı döngüsü (motor soğuk-sıcak)
- On binlerce basınç darbesi
- Filtrenin tüm servis ömrü boyunca aynı eşikte açılma
Üst sınıf yağ filtreleri ısıl işlem görmüş yay çeliği kullanır. Ucuz alternatifte yay, servis ömrünün yarısında 0,5 bar daha düşük basınçta açılmaya başlar. Sonuç: normal sürüş şartlarında bile filtrenin bir kısmı atlanır ve kirli yağ motora karışır.
İki küçük valf, bir yağ filtresinin gerçek mühendislik kararıdır. Doğru kalibre edilmiş bir filtre dışarıdan ucuzuyla aynı görünür ama motor için tamamen farklı bir parçadır.
